Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (26)

o Husarii słów trochę...

Husaria to formacja kawaleryjska pochodzenia węgierskiego, serbskiego, a wg niektórych nawet perskiego. Ostateczną, niedoścignioną i „niezwyciężoną” formę oraz opinię najlepszej kawalerii świata osiągnęła w państwie polsko- litewskim, gdzie pojawiła się z początkiem XVI wieku.

 

Husarz z końca XVI wieku.

 

Husarz z końca XVI wieku.

 

Początkowo była to lekkozbrojna jazda, która jeszcze w XV w. dotarła z Serbii na Węgry, a dalej do Polski i Litwy.

Słowo husarz najprawdopodobniej pochodzi od serbskiego wyrazu „usar” lub „gusar”, który oznaczał rozbójnika czy wojownika konnego.

Wg M. Plewczyńskiego słowo husarz pochodzi od węgierskiego „husz” i „ar”, co odpowiednio oznacza „dwadzieścia” i „dobra ziemskie”/ „lenno”. W połowie XV w. król węgierski powołał straż graniczną, do której dwudziestu posiadaczy ziemskich miało wystawić jednego kawalerzystę z kopią i pancerzem.

Wg najbardziej niezwykłego i ciekawego tłumaczenia pochodzenia słowa „husaria”, pojawiało się ono już w X i XI w. w źródłach bizantyjskich, jako lekka jazda zwiadowcza. Dopiero potem przeniknęła wg tej teorii do Serbów, a następnie na Węgry, do Polski i na Litwę.

Taka kawaleria, jeszcze zanim dotarła do Polski sprawdzała się w walce z lekką i średnio-zbrojną jazdą turecką.

 

Bitwa pod Orszą (1514)

 

Bitwa pod Orszą (1514)

 

W Polsce i na Litwie od początku husarzom nie przyszło walczyć tylko z Tatarami i Turkami, ale także, czy przede wszystkim z Moskwą.

 

husaria bitwa pod orszą

[Po prawej zdjęcie husarza z początku XVI wieku, w tym z czasów bitwy pod Orszą] 

 

Stopniowo w ciągu XVI wieku udział husarii wzrastał.

Tworzono roty husarskie, w których towarzysze husarscy mieli swoje poczty z pocztowymi.

Husaria już na początku XVI wieku potwierdziła swoją przydatność i skuteczność.

W 1506 roku husarze „roznieśli” Tatarów w bitwie pod Kleckiem, a w 1514 pod Orszą zwyciężyli Moskali.

  

Z czasem, będąc wykorzystywanymi do szarż przełamujących, husarze zaczęli stosować pancerze.

Bitwa pod Obertynem w 1531 roku, to ponoć pierwszy przypadek, gdy husarze wzięli udział w bitwie w kirysach.

Jednak zarówno przed, jak i w czasach JKM Stefana Batorego większość husarzy kirysów nie nosiła.

Przez ostatnią ćwierć XVI wieku husaria podlegała stopniowemu procesowi dozbrajania się w pancerze i kirysy, z czasem stając się jazdą w naszych warunkach ciężkozbrojną.

 

anima- zbroja używana przez husarię w czasach Stefana Batorego i do początku XVII wieku.

 

Anima- zbroja używana przez husarię w czasach Stefana Batorego i do początku XVII wieku

 

Swoistym egzaminem reform dotyczących również husarii przez Stefana Batorego była bitwa pod Lubieszowem, w której husaria walnie przyczyniła się do zwycięstwa, a gdańszczanie ponieśli wielokrotnie większe straty od wojsk polskich.

Niezwykłą ciekawostką jest zmierzenie się husarii polskiej z węgierską w 1588 roku pod Byczyną, gdy siły habsburskie i ich stronnicy, starły się wojskami Jana Zamoyskiego, popierającego Zygmunta Wazę. Wówczas to polska husaria pokonała husarzy węgierskich, niemieckich rajtarów i arkebuzerów, dowodząc, że ówczesna polska sztuka walki przewyższa tą zachodnioeuropejską.

Ostatnim niezbyt znanym, a ważnym i dowodzącym skuteczności husarii starciem XVI w. była bitwa pod Bukową na Wołoszczyźnie.

 

Husaria szarżująca pod Kłuszynem (1610)

 

Husaria szarżująca pod Kłuszynem (1610)

 

Kolejne lata i dekady to czas największych triumfów husarii, zdolnej pokonać wielokrotnie liczniejszego przeciwnika, jak Szwedów pod Kircholmem w 1605 roku, Rosjan i cudzoziemców z Europy zachodniej pod Kłuszynem w 1610r, Turków pod Chocimiem w 1621r.

XVII wiek, także inne słynne zwycięstwa.

Beresteczko – zwycięstwo nad Kozakami, Połonka nad Moskwą, wielka bitwa Jana Sobieskiego pod Chocimiem 1673 czy pod Wiedniem 1683.

Było też wiele innych, mniej znanych powszechnie, a znanych historykom bitew, w których husaria decydowała o ich rozstrzygnięciu, ze Szwedami, Moskalami, Tatarami, Turkami.

 

Zbroja husarska XVII w.

 

Zbroja husarska XVII w.

 

Tam, gdzie husaria miała warunki terenowe do wykorzystania swojej prędkości, zwrotności, uformowania szyku do ataku, była ona nie do powstrzymania.

Bronią wyróżniającą husarza i stanowiącą o jego sile przełamującej była drążona wewnątrz kopia o długości 4- 6,2m i wadze do ok 3kg.

Kopia była bronią drogą i jednorazową, bo po wbiciu w ciało przeciwnika ulegała zniszczeniu.

Wówczas husarz pozostałość kopii szybko odrzucał, chwytał szablę, która nie spoczywała w pochwie, a przygotowana na taką okoliczność, zwisała na temblaku, by móc niezwłocznie jej użyć w walce.

Bywało jednak, że husarze szarżowali bez kopii, posługując się koncerzem, pałaszem czy oczywiście szablą, choć starano się zapewnić odpowiednią ilość kopii czy przed bitwą  przygotowanych drzewek- najczęściej sosnowych.

Husarze wyposażeni byli także w pistolety, które spoczywały w olstrach (kaburach) mocowanych przy siodle, na koniach.

 

husarz ze skrzydłem pod Chocimiem w 1673 roku

 

Husarz ze skrzydłem pod Chocimiem w 1673 roku

 

Skrzydła husarskie BYŁY!!! Nie zawsze i nie wszyscy je stosowali. Skrzydła, gdy były, mocowano w postaci (najczęściej) jednego- prostego skrzydła z kilkoma/ kilkunastoma piórami rzadkich ptaków drapieżnych, ale nie raz i gęsi, do tylnego łęku siodła.

Skrzydła husarskie poza źródłami w piśmie, udokumentowane są również na źródłach ikonograficznych z epoki tj. np. obrazy: Bitwa pod Kłuszynem, Bitwa pod Chocimiem czy pod Wiedniem. Wszystkie te obrazy malowano w XVII wieku i widnieją na nich husarze w boju  także ze skrzydłami.

Dwa skrzydła były stosowane rzadziej lub paradnie. Skrzydła mocowane do pleców husarza to dopiero końcówka XVII i XVIII wiek, gdy husaria traciła rolę bojową, a stawała się jazdą co raz bardziej paradną.

 

Husarii jako formacji nigdy nie rozwiązano. Powszechnie przytacza się datę 1775/6, ale wówczas to powołano kawalerię narodową. Mimo to już po powołaniu kawalerii narodowej, husaria przewija się dalej w dokumentach, także w konstytucjach sejmu z 1780 roku.

Wiadomości